Waarom kunnen we zo blijven hangen in angst en depressie?

Goeie vraag. We hebben die gevoelens immers niet voor onze lol?

Een alcoholist voelt zich beter door alcohol. Eventjes. Maar wij voelen ons toch niet beter door angst en depressie?

Natuurlijk kiezen niet bewust voor depressie. We gaan onszelf niet bewust pijn zitten doen.

Toch kan je door de jaren heen op een vreemde manier vertrouwd raken met dat gevoel. Als een oude jas die al jaren aan de kapstok hangt. Je voelt je erin thuis. Het is bekend. Het is veilig.

Want in een depressie maak je een terugtrekkende beweging.

Je maakt minder contact met je omgeving. Je doet de deuren en ramen dicht, letterlijk of figuurlijk, en sluit jezelf op in jezelf. En ook al is het niet fijn, het voelt veilig.

Ziektewinst wordt dat genoemd. Het is niet fijn én het levert je wat op. Je hebt liever die vertrouwde jas van angst en depressie aan, dan zonder die jas het volle leven in te stappen.

Iemand zei een keer in een ADA meeting: “Dat beeld van die oude jas herken ik enorm. Ik blijf ’s ochtends liever in m’n bed liggen dan dat ik de gordijnen open doe en de dag verwelkom. Daarom ben ik zo blij dat deze meetings om 0730 zijn. Want dan kom ik tenminste m’n bed uit.”

We hebben haar daarna nooit meer terug gezien. De oude jas voelde blijkbaar toch te comfortabel ;-)

Het twaalf stappen programma van Angst en Depressie Anonymous begint met de erkenning:

Inderdaad, ik heb die jas aan.

Inderdaad, ik heb er last van.

En inderdaad, het lukt met me op eigen kracht niet om hem uit te trekken.

Op de erkenning volgt het vertrouwen: als ik de route volg die voor zovelen vrijheid heeft opgeleverd, dan komt er een moment dat ik wél de kracht voel om de jas uit te trekken en uit te houden.

P.S. Als Angst en Depressie Anonymous organiseren we regelmatig (online) meetings om samen te werken aan onze vrijheid van angst en depressie. Weet je welkom.

P.P.S. Heb jij een idee voor een volgende Zonnestraal? Iets over je eigen verhaal van herstel? Een tekst die je inspireert? Een podcast over angst en depressie die je hielp? Stuur een mailtje naar info@ada-nederland.nl, dan kijken we hoe we het kunnen delen. Dank!

Deze week gaat het over iets wat we allemaal wel kennen uit films als Finding Nemo, Fight Club en A Walk Among the Tombstone: de 12 stappen meeting.

Ik weet nog goed dat ik zelf twee jaar geleden in Amsterdam voor het eerst bij Alcoholics Anonymous naar binnen stapte. Mijn hart bonsde in mijn keel van de zenuwen. Ik verwachtte allerlei maffe mensen met verslonsde kleren. Net als in de film. Bovendien had ik geen probleem met alcohol maar met voor angst en depressie.

Wat ik echter aantrof waren doodnormale mensen die me vriendelijk begroetten en lieten zien dat eerlijkheid vertellen wat speelt je verder brengt. Voor het eerst sinds lange tijd voelde ik me een beetje op m’n gemak in een groep. Ik maakte kennis met het programma en vond een sponsor. Eindelijk had ik de hulp gevonden die ik nodig had.

Angst en Depressie Anonymous werd opgericht en sindsdien ben ik vele meetings verder. Ze zijn altijd weer anders, maar elke keer besef ik weer: ik ben niet alleen.

Maar wat gebeurt er eigenlijk in deze meetings? Deze week werpen we een blik in de keuken en wonen een meeting bij die - uiteraard - geheel verzonnen en geanonimiseerd is, maar toch een goed beeld geeft van hoe zo’n 12 stappen meeting verloopt.

De eerste keer

“Goedemorgen allemaal, mijn naam is Erik, en ik zal deze keer de meeting voorzitten”, klinkt het door allerlei computers en koptelefoons in Nederland en zelfs buitenland. Het is maandochtend klokslag 07.30 en de meeting is begonnen.

Waarom op maandag, waarom zo vroeg? Omdat dit ons helpt een goede start met de nieuwe week te maken, waar we - eerlijk is eerlijk - soms ook zo tegen op kunnen zien.

Erik herinnert ons aan aan wie we zijn en wat ons doel is als groep. Hij leest:

Deze groep bestaat uit mensen die bij elkaar komen om hun ervaring, kracht en hoop met elkaar te delen, aan de oplossing van hun gemeenschappelijke probleem te werken en anderen te helpen om ook vrij te worden van angst en depressie.

Daarna checkt Erik of er nieuwe deelnemers zijn en verwelkomt Lisa. Hij legt kort uit hoe de meeting werkt, en dat ze bij de sharing iets kan delen maar ook gewoon kan luisteren. “Relax, laat het allemaal maar over je heen komen, dan wordt vanzelf wel duidelijk voor je of deze meeting jou zou kunnen helpen”, zegt hij.

Daarna staan we kort stil bij de reden dat we vandaag bij deze meeting aanwezig zijn. Wat is de ‘alcohol’ van iemand die vast zit in angst en depressie? Ahmet leest:

Het leven brengt iets op ons pad — een kans, een uitdaging, een probleem. Wij ervaren dan vaak stress of paniek. En dus gaan we het uit de weg. Dat is de high: even is de druk weg, de ademhaling rustiger, het gevaar geweken. Maar de situatie is er nog — en zwaarder geworden. De onrust keert terug, versterkt door schaamte over het vermijden zelf. Dat voelt heel erg vervelend. En dus vermijden we opnieuw.

We checken allemaal in met één zin. Suzy zegt: “Ik ben hier vandaag omdat ik jaren geprobeerd heb het in m’n eentje op te lossen. Maar ik bleef maar vastzitten in angst en depressie. Daarom ben ik hier. Als ik het samen doe gaat het veel beter.”

Als iedereen geweest is, lezen we met elkaar de stap die vandaag op de agenda staat, stap 1. Erika die in Italië woont leest:

Je bent mens zoals iedereen mens is. En toch is er een verschil tussen jou en veel anderen. Ieder mens heeft wel eens een dipje. Is een poosje somber. Of heeft zelfs wel eens een depressieve bui. Dat is normaal, het hoort bij het leven en daar kom je wel doorheen. En er zijn ook mensen zoals wij die op een gegeven moment het gevoel krijgen: ik blijf in de neerslachtigheid hangen. Ze proberen te functioneren net als iedereen, maar ervaren in zichzelf een soort donkere wolk die maar niet wegwaait. Als deze bewolking maar lang genoeg duurt kan dat zo rot voelen dat je denkt: zo kan ik niet meer met mezelf leven. Dan zijn angst en depressie een eigen leven gaan leiden. Je bent onder invloed. Beneveld. Jij bent niet meer de baas over je angst en depressie. Angst en depressie zijn de baas over jou.

Als we de hele stap gelezen hebben begint de sharing. Iedereen die wil, mag kort iets zeggen. De rest luistert.

John begint. Hij gaat er eens goed voor zitten, staart even voor zich uit en zegt: “Welkom bij je eerste meeting Lisa. Ik weet nog goed dat ik zelf voor de eerste keer een meeting binnenkwam. Ik was doodzenuwachtig. Ik was bang dat ik tussen allemaal gekken kwam te zitten. Maar ik zag het leven écht niet meer zitten, dus ik moest wel. Nou, de mensen bleken een stuk normaler dan ik dacht. En vriendelijk. Wat me hielp is dat ik hier niet het gevoel had dat ik iets ‘moest’. Ik kon gewoon bij aanschuiven en luisteren. Dat heb ik maanden zo gedaan, en pas toen begon ik ook dingen te vertellen in de sharing. En nu, besluit hij met een grinnik, zitten jullie iedere sharing met mijn verhalen opgescheept.” We moeten lachen, bedanken John en Fatima neemt het van hem over.

Fatima vertelt trots hoe ze vorige week toen ze zich somber voelde niet haar dekens over haar hoofd heeft getrokken, maar iemand gebeld had en het direct minder zwaar en donker voelde.

Als de tijd er bijna op zit vraagt Erik aan Lisa of zij ook nog wat wil delen. Ze glimlacht. Nee dank je, nog even niet. Ik wil allen maar zeggen dat ik verrast ben door de eerlijkheid hier en de positieve sfeer. Dank voor je sharing, zegt Erik en gaat naar het volgende agendapunt van de meeting: de beloften.

John zit nog op z’n praatstoel en leest:

Als we ons gemotiveerd inzetten om deze stappen te zetten, zullen we ons verbazen voor we halverwege zijn.

We zullen ontdekken dat het leven mogelijk is zonder voortdurend weg te lopen. Niet omdat de angst verdwenen is — maar omdat we haar niet langer hoeven te gehoorzamen.

We zullen momenten kennen van echte rust. Niet de verdoofde rust van vermijding, maar de rust van iemand die aanwezig is.

We zullen het verschil leren kennen tussen denken over het leven en het daadwerkelijk leven. En we zullen, steeds vaker, kiezen voor het laatste.

Na de mededelingen unmuten we onszelf en spreken dwars door elkaar het wereldberoemde ‘Gebed om Kalmte’ uit van Franciscus van Assisi.

“Wat een geweldige voorzitter”, grapt Erik met een blik op de klok die vertelt dat het 08.29 is. Met een scherm vol lachende gezichten, “fijne dag”, “tot volgende week” en digitaal gezwaai nemen we afscheid van elkaar.

Jasper.

P.S. Wil je een keer een meeting bijwonen? Dat kan. Iedere maandagochtend organiseren we van 0730-0830 een online, open meeting met elkaar. Iedereen is dus welkom. Ook als je het een keer uit wilt checken om te kijken of het wat voor je is. Meer informatie en de Zoom-link vind je hier op de website van Angst en Depressie Anonymous.

P.P.S. Heb jij een idee voor een volgende Zonnestraal? Iets van je eigen verhaal van herstel? Een tekst die je inspireert? Een podcast over angst en depressie die je hielp? Stuur een mailtje naar info@ada-nederland.nl, dan kijken we hoe we het kunnen delen. Dank!

Vele alcoholisten slaakten een zucht van verlichting toen in de beginjaren van Alcoholics Anonymous meer en meer dokters erkenden dat alcoholisme een ziekte is.

Gelukkig, dachten ze. Ik dacht altijd dat het mijn eigen schuld is. Dat ik te weinig karakter heb. Dat er iets fundamenteel mis met mij is. Maar nee, ik ben dus een normaal mens, mét een ziekte. Veel mensen kunnen stoppen na drie glazen. Ik niet. Ik heb iets onder de leden waardoor mijn rem na het eerste glas buiten werking raakt en ik mezelf keer op keer kotsend boven de toiletpot terugvind. Dat mijn rem niet goed werkt is niet mijn schuld, ik heb er niet voor gekozen - ik heb dat gewoon. Het enige wat ik kan doen is daar eerlijk over worden en er mee leren omgaan.

Zo is in de jaren dertig van de vorige eeuw het 12 stappen programma ontstaan - een manier om te herstellen van een dodelijke ziekte. Werkt het? Bijna 100 jaar later lukt het miljoenen mensen om dagelijks van hun eerste glas af te blijven…

Hoe zit dat met depressie? Is dat ook een ziekte?

Ja, en het zit in ons verstand.

Ieder menselijke lichaam creëert tientallen kankercellen per dag. De taak van het immuunsysteem is om deze en andere ‘foute’ cellen op te sporen en op te ruimen. In het lichaam van mensen met diabetes type 1 of MS valt het immuunsysteem ‘goede’ cellen aan in de alvleesklier of het zenuwstelsel.

Je zou depressie de auto-immuunziekte van ons verstand kunnen noemen

De taak van ons verstand is om ons als mens te helpen onze weg te vinden door deze wereld van vorm en tijd. Ons verstand kunnen we inschakelen om een reis te plannen, een boek te bestuderen of een presentatie te maken.

Bij veel mensen heeft het verstand nog een taak op zich genomen waarvoor het nooit bedoeld is: het creëren van een zelf. Het verstand vormt zich dan een beeld van wanneer dat zelf wel of niet goed, waardevol of mooi is. En het valt de delen in onszelf aan die daar binnen of buiten vallen.

Het verstand bedenkt bijvoorbeeld dat je waardevol bent als je ‘impact maakt in de wereld’. Als dat vervolgens niet goed lukt (en het verstand is zeer, zeer kritisch en vindt altijd wel iets wat mankeert), dan valt het dat deel van jezelf aan. Het wijst er met de vinger naar en zegt: niet genoeg, sukkel, nobody. Dat veroorzaakt pijn. Er ontstaat een innerlijk conflict. Dat kost bakken met energie en maakt het gestel instabiel. Je bent niet meer ‘uit een stuk’.

Bij mensen met depressie loopt dit net als mensen met diabetes of MS ‘uit de hand’. Het denken dat bedoelt is als helper wordt de baas. Het blijft maar ik-gerichte gedachten produceren. Je kunt niet meer stoppen met het meten en wegen van jezelf. Dat veroorzaakt zoveel innerlijke pijn dat het leven eerst zwaar en later ondraaglijk voelt. Het verstand waarvan we denken dat het ons naar het leven brengt, leidt ons richting de dood.

Is er genezing mogelijk? Jazeker. Maar niet via het verstand. Je kunt jezelf nooit beter denken. Net als dat een diabeet niet via z’n eigen immuunsysteem z’n immuunsysteem aan kan pakken. Hij heeft iets van buiten nodig, insuline in zijn geval.

Onze insuline is de erkenning dat we hulp nodig hebben. Hulp van buiten, zeggen de 12 stappen. Hulp buiten ons eigen denken. Hulp die iets in ons uitwerkt wat we zelf niet voor elkaar krijgen.

Daarom gaan we naar meetings. Daarom werken we met een sponsor de stappen door. Daarom leren we om hulp te vragen aan onze Hogere Macht, ook al weten we nog niet goed wie of wat dat precies is.

En naarmate die ‘insuline’ steeds regelmatiger in ons systeem komt, merken we dat ons verstand tot rust komt, zijn plek hervindt als helper en stopt met het aanvallen van zichzelf. We zijn aan het herstellen van onze ziekte. We zien deze dingen gebeuren bij onszelf en de mensen om ons heen — soms snel, soms langzaam, soms nauwelijks merkbaar totdat je terugkijkt.

Dus nee, er is niets fundamenteel mis met ons. We zijn mensen, net als iedereen. Sommige mensen hebben MS, anderen diabetes en wij hebben een ziekte waardoor ons denken te pas en te onpas achter het stuur van ons leven gaat zitten en ons op plekken brengt waar we helemaal niet willen zijn.

Toen we daar eerlijk over werden én een manier vonden om er dagelijks aan te werken, ontdekten velen van ons dat er heel goed mee te leven is, sterker nog, dat we door er stapje voor stapje aan te werken echt tot leven kunnen komen.

Jasper.

P.S. Als Angst en Depressie Anonymous organiseren we regelmatig (online) meetings om samen te werken aan onze vrijheid van angst en depressie. Weet je welkom.

P.P.S. Heb jij een idee voor een volgende Zonnestraal? Iets over je eigen verhaal van herstel? Een tekst die je inspireert? Een podcast over angst en depressie die je hielp? Stuur een mailtje naar info@ada-nederland.nl, dan kijken we hoe we het kunnen delen. Dank!

Je krijgt deze mail omdat je eerder hebt aangegeven belangstelling te hebben voor deze thematiek. Mocht je hier niet op zitten te wachten, geen probleem, dan kan je je eenvoudig afmelden voor deze Substack.

Een vriend van mij is ernstig ziek. In zijn hoofd zit een tumor zo groot als een sinaasappel. Gelukkig kan hij nog wandelen, dus dat is wat we doen.

Terwijl we dan fijn aan het praten zijn, voel ik regelmatig een bijzonder vervelend gevoel: hij gaat dood en ik kan hem niet redden.

Machteloosheid.

O, wat haat ik dat gevoel. Ik voel me zwak als iets niet kan fiksen. Ik kan er niet tegen als pijn en dat verdriet niet weggaan. Ik weet me niet goed raad met mezelf als ik geen oplossingen kan brengen. Ik wil de held zijn in het verhaal, geen spek-en-bonen figurant.

Angst en depressie lijken op een tumor. Ze groeien zonder dat we dat willen, veroorzaken mentale pijn en zuigen onze levensenergie op.

Ik zie in mijn agenda volgende week een functioneringsgesprek staan en voor ik het weet heeft mijn denkfabriek alweer een paar honderd bezorgde gedachten geproduceerd, zit mijn lijf vol stress en snak ik naar verdoving.

Ik heb een denkverslaving. En iedere dag brengt wel een nieuwe trigger die de denkfabriek overuren laat draaien. Ik heb alles gedaan wat ik kon om mezelf te genezen. Het is niet gelukt. Ik kan dit niet fiksen. Ik ben hier machteloos over, en dat voelt zwak en vervelend.

Maar... dat is niet het einde van het verhaal, leer ik door de twaalf stappen.

In stap 1 leer ik dat machteloosheid niet het einde is, maar het begin.

Als ik afscheid neem van mijn vriend zegt hij: ik ben blij dat je er was, dat heeft me goed gedaan. Niet: wat je deed. Maar: dat je er was.

Ik was machteloos maar aanwezig. En dát deed hem goed.

En zo is het met ons ook.

We hebben geen controle over onze angst en depressie. Maar kunnen wel leren om ermee te wandelen en vriendelijk mee om te gaan.

We hebben geen grip op de dag van morgen. Maar kunnen wel kiezen om vandaag ons huis op te ruimen.

We hebben geen invloed op een wereld vol geweld, maar kunnen wel vrede sluiten met die ene eigenschap van onszelf die we zo graag anders hadden gezien.

We weten niet hoe die afspraak van vanmiddag gaat lopen. Maar kunnen wel kiezen om nu, op dit moment, te genieten van hoe de zon even door de wolken naar ons kijkt.

Jasper.

P.S. Als Angst en Depressie Anonymous organiseren we regelmatig (online) meetings om samen te werken aan onze vrijheid van angst en depressie. Weet je welkom.

P.P.S. Heb jij een idee voor een volgende Zonnestraal? Iets over je eigen verhaal van herstel? Een tekst die je inspireert? Een podcast over angst en depressie die je hielp? Stuur een mailtje naar info@ada-nederland.nl, dan kijken we hoe we het kunnen delen. Dank!